Κυρίες και κύριοι,

Αγαπητοί φίλοι,

Η πανδημία και η κλιματική αλλαγή λειτούργησαν ως επιταχυντές για τις μεγάλες αλλαγές, που είχαν ήδη ξεκινήσει κατά τα τελευταία χρόνια, για την παγκόσμια τουριστική οικονομία, πόσω δε μάλλον για το ελληνικό τουριστικό οικοσύστημα.

Το αποτύπωμα της ανάγκης για ένα νέο μοντέλο αειφόρου τουρισμού, που θα  ακολουθεί τις αρχές που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού, ‘travel, enjoy, respect’’ αλλά και support που  θα βασίζεται και θα στηρίζει ταυτόχρονα το περιβάλλον και τον άνθρωπο, ήρθε για να μείνει.

Οι επιπτώσεις του Covid και της κλιματικής αλλαγής στην ταξιδιωτική βιομηχανία, έδειξαν πλέον ξεκάθαρα ότι μια εθνική πολιτική για τον τουρισμό επιβάλλεται εκ των πραγμάτων να συνδυάζει:

α) Υπηρεσίες και διαδικασίες, που σέβονται τον μοναδικό φυσικό πλούτο της χώρας και την τοπική ταυτότητα, καθ’ όλη τη διάρκεια της ταξιδιωτικής εμπειρίας.

β) Την προσέλκυση υπεύθυνων επισκεπτών σε σταθερά αυξανόμενο ρυθμό, συνυπολογίζοντας  την φέρουσα ικανότητα  των προορισμών.

Η ενσωμάτωση των αρχών και πρακτικών της βιωσιμότητας, η οποία δεν είναι μόνον περιβαλλοντική, αλλά και οικονομική και κοινωνική, είναι λοιπόν, ζήτημα δημιουργίας ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και ανάπτυξης του τουρισμού στη χώρα μας και ως εκ τούτου αποτελεί εθνική προτεραιότητα.

Και για να γίνω πιο σαφής, ως υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, θεωρούμε τον τουρισμό έναν στρατηγικό τομέα που μπορεί (α) να προσελκύσει μακροπρόθεσμα ξένες επενδύσεις, (β) να τονώσει την απασχόληση και (γ) να προωθήσει την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας.

Ως κύριους στόχους της εθνικής τουριστικής πολιτικής έχουμε θέσει την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, της ποιότητας, της αυθεντικότητας και της ανθεκτικότητας του τουριστικού προϊόντος και παράλληλα την ενίσχυση των τουριστικών επενδύσεων με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Η υιοθέτηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) είναι ζωτικής σημασίας για την ανάκαμψη που οδηγεί σε πιο πράσινες, πιο  συμπεριληπτικές οικονομίες και ισχυρότερες, πιο ανθεκτικές κοινωνίες.

Κεντρική βούληση, λοιπόν, του Υπουργείου Τουρισμού είναι η σταδιακή συμμόρφωση με τους ΣΒΑ της Ατζέντας 2030 του ΟΗΕ, ενσωματώνοντάς τους στην εθνική τουριστική πολιτική και θεσπίζοντας ένα σύστημα αξιολόγησης για την παρακολούθηση της προόδου της εφαρμογής τους.

Στην προσπάθειά μας αυτή, πολύτιμα εργαλεία αποτελούν οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και συγκεκριμένα η Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ τομέα Τουρισμού (ΕΔΕΤΤ) καθώς και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) σε κρίσιμα για την τουριστική ανάπτυξη έργα. Συγκεκριμένα, οι προτεραιότητες του Τουρισμού για τις νησιωτικές περιοχές είναι οι εξής:

  1. Ο Θαλάσσιος Τουρισμός με την ευρύτερη του έννοια που περιλαμβάνει τις Μαρίνες συνδυαστικά με το Yachting & τον Ναυταθλητικό/Καταδυτικό τουρισμό λαμβάνοντας υπόψη την προσπελασιμότητα των νησιών.
  2. Πράσινες τουριστικές μαρίνες: ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων θαλάσσιων υποδομών (μαρίνες, καταφύγια, αγκυροβόλια), ενεργειακά αποδοτικών και αναβάθμιση των υφιστάμενων, σύμφωνα με τα νέα πράσινα και «έξυπνα» πρότυπα, με σκοπό την παροχή ολοκληρωμένων προϊόντων και υπηρεσιών στον σύγχρονο επισκέπτη και την κάλυψη των προηγμένων απαιτήσεων της αγοράς για τη διατήρηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας του σχετικού τουριστικού προϊόντος.

Όσον αφορά το Ταμείο Ανάκαμψης θα αξιοποιηθεί ένα σημαντικό μέρος των 320 εκ. ευρώ (που αγγίζει σχεδόν το μισό) στην αναβάθμιση των τουριστικών λιμένων και θα λειτουργήσει ενισχυτικά στον Θαλάσσιο Τουρισμό.

Ταυτόχρονα στοχεύοντας στην εξασφάλιση συνθηκών για τη βέλτιστη δυνατή αξιοποίηση των ανά τη χώρα ειδικών τουριστικών υποδομών, με στόχο τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος ικανού να προσελκύσει επενδύσεις, αλλά και τις διατάξεις του Ν. 4442/16 για την επιτάχυνση αδειοδότησης επιχειρήσεων, θεωρήθηκε επιτακτική η ανάγκη προώθησης νομοθετικών ρυθμίσεων για την απλοποίηση και βελτιστοποίηση του πλαισίου δημιουργίας και λειτουργίας τουριστικών λιμένων.

H πρόσφατη ψήφιση τον Απρίλιο του 2022 του σχετικού θεσμικού πλαισίου στοχεύει στο να επιταχυνθούν σημαντικά οι σχετικές διαδικασίες χωροθέτησης, παραχώρησης και αδειοδότησης με τελικό στόχο την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας μας στον τομέα των υποδομών θαλάσσιου τουρισμού.

Αγαπητοί φίλοι,

Η πορεία του ελληνικού τουρισμού προϋποθέτει τη στοχευμένη ανάπτυξη μέσα από ένα μεθοδικό, ουσιαστικό, καινοτόμο, ψηφιακό και φιλικό προς το περιβάλλον σχεδιασμό σε ένα πλαίσιο βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας.

Τους δύο άξονες δηλαδή της στρατηγικής μας στο Υπουργείο Τουρισμού που παράλληλα προωθούν και ενισχύουν ποικιλοτρόπως η Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ ) και κατ’επέκταση τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια (ΘΧΠ).

Παρακολουθούμε λοιπόν με πολύ ενδιαφέρον τις διεργασίες για αμφότερα καθώς η ΕΧΣΘΧ στοχεύει σε μια ισόρροπη προσέγγιση ανάμεσα σε: α) την ενίσχυση και τη μεγέθυνσης των δραστηριοτήτων της γαλάζιας οικονομίας, β) τη διασφάλιση της καλής περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων χώρων, (γ) την προστασία της βιοποικιλότητας και (δ) τη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων φυσικών πόρων.

Κυρίες και κύριοι,

Η Ελλάδα είναι η χώρα με την 9η μεγαλύτερη ακτογραμμή παγκοσμίως (15.147 χλμ.) και με περίπου 6.000 νησιά και βραχονησίδες. Αν σκεφτούμε ότι στις πρώτες θέσεις είναι αχανείς χώρες όπως ο Καναδάς, η Ρωσία και η Αυστραλία, εξηγείται και το εντυπωσιακό στατιστικό στοιχείο ότι κανένα σημείο της ελληνικής επικράτειας δεν απέχει πάνω από 137 χλμ από τη θάλασσα. Δηλαδή όπου κι αν βρίσκεσαι, μέσα σε μιάμιση ώρα το πολύ μπορείς να απολαύσεις το απέραντο ελληνικό γαλάζιο. 

Σήμερα στην παράκτια ζώνη της χώρας, υπολογίζεται σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ ότι συγκεντρώνονται σχεδόν το 80% των βιομηχανικών δραστηριοτήτων, το 90% του τουρισμού και της αναψυχής, το 35% της αγροτικής γης, καθώς και ένα σημαντικό τμήμα των βασικών υποδομών (λιμάνια, αεροδρόμια, οδικά δίκτυα, ηλεκτρικό δίκτυο, τηλεπικοινωνίες). Ωστόσο, παρά το σημαντικό θαλάσσιο πλούτο της, 201 χρόνια μετά την ίδρυση του σύγχρονου Ελληνικού κράτους, η χώρα μας δεν διαθέτει ακόμη πλήρη και σαφή εθνικό χωρικό σχεδιασμό για την ανάπτυξη των θαλάσσιων δραστηριοτήτων.

Η κυβέρνηση θεωρεί ότι είναι επιτακτική ανάγκη ηδιαμόρφωση μίας αναπτυξιακής στρατηγικής για τους θαλάσσιους πόρους, βασική προϋπόθεση της οποίας αποτελεί η χωρική οργάνωση των δραστηριοτήτων (δηλαδή ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) στην οποία έχουν  προβεί άλλες χώρες ήδη από το 1980 όπως η Αυστραλία, οι ΗΠΑ, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο και ακολούθως από το 2006 η Νορβηγία που προώθησε Λευκή Βίβλο για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης για το νορβηγικό μέρος της θάλασσας του Barents και για το θαλάσσιο χώρο στα νησιά Lofoten, η Γερμανία που από το 2007 συνέταξε θαλάσσια χωροταξικά σχέδια πολλαπλής χρήσης για τις γερμανικές αποκλειστικές οικονομικές ζώνες της Βόρειας Θάλασσας και της Βαλτικής Θάλασσας, ενώ προς την ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν αντιστοίχως αι η Ολλανδία και η Σουηδία.

Δεν καλούμαστε να ανακαλύψουμε τον τροχό κοινώς, αλλά να συμβάλλουμε στην ανάπτυξη της Γαλάζιας Οικονομίας που ενισχύει τον τουρισμό μας, ο οποίος να επισημάνω συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή, την αποφυγή της ερημοποίησης, ενώ -να θυμίσω- στηρίζει εκτός από τις επενδύσεις και το ισοζύγιό μας. Είναι ένας τομέας ο οποίος ενισχύει διπλά την οικονομική δραστηριότητα. Αποτελεί την ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας, καθώς 1 στα 4 ευρώ του ΑΕΠ της χώρας προέρχεται, έμμεσα ή άμεσα, από την τουριστική δραστηριότητα.

Σε μια δύσκολη συγκυρία, με τον πόλεμο στην καρδιά της Ευρώπης, την ενεργειακή κρίση και τις πληθωριστικές πιέσεις, η ενθαρρυντική πορεία του τουρισμού μας δίνει τη δυνατότητα να αισιοδοξούμε και να προχωράμε δυναμικά τον σχεδιασμό μας στον οποίο μπορεί να συμβάλλει θετικά η βέλτιστη χωροθέτηση συνολικά των τουριστικών δραστηριοτήτων  και ειδικά αυτών που άπτονται του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και αποτελεί προτεραιότητα της ΕΧΣΧΘ.

Η κυβέρνηση, με την ΕΧΣΘΧ, λαμβάνει υπόψη της πως το φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο της χώρας αποτελούν το συγκριτικό της πλεονέκτημα έναντι λοιπών ευρωπαϊκών και μεσογειακών χωρών, καθιστώντας την προνομιούχο τουριστικό προορισμό. Τα φυσικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά της χώρας δίνουν τη δυνατότητα για ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού ακολουθώντας τις παγκόσμιες τάσεις που τείνουν σε αποδέσμευση από το κυρίαρχο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης και οδηγούνται στην ανάπτυξη ειδικών μορφών  τόσο του παράκτιου, όσο και θαλάσσιου τουρισμού, όπως είναι για παράδειγμα ο καταδυτικός τουρισμός, η κρουαζιέρα και το yachting

Σε εθνικό επίπεδο, ο παράκτιος και θαλάσσιος τουρισμός μπορεί υπόψιν να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο για την ανάπτυξη της οικονομίας με τη συνολική οικονομική συνεισφορά του να ανέρχεται περίπου στο 1,4-1,5% του ΑΕΠ της Ελλάδας ενώ η έμμεση συνεισφορά θεωρείται 4 έως 5 φορές υψηλότερη.

  1. Καταδυτικός τουρισμός

Όπως όλοι γνωρίζετε, η Ελλάδα είναι μια χώρα άρρηκτα συνδεδεμένη με θάλασσα. Η μακρόχρονη, μάλιστα, ιστορία της έχει  ως αποτέλεσμα την ύπαρξη μεγάλου αριθμού ναυαγίων στον βυθό των  ελληνικών  θαλασσών όπου εντοπίζονται σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία, περίπου  20.000 ναυάγια, από τα οποία μόλις τα 6.000 έχουν ταυτοποιηθεί, ενώ σχετικά μικρός αριθμός από αυτά υπόκειται σε  καθεστώς  προστασίας.

Με  βάση  τον  αριθμό  των  ναυαγίων, η πατρίδα μας αποτελεί  ιδανική  περιοχή  για  την  ανάπτυξη  ενάλιου  πολιτιστικού  και καταδυτικού  τουρισμού. Το δε καταδυτικό  δυναμικό στη  χώρα  μας, σύμφωνα  με  στοιχεία της  Ελληνικής Στατιστικής  Αρχής  αυξάνεται κατά  10%  ετησίως, ενώ  αξιοποιώντας το  σύνολο των  θαλάσσιων  περιοχών  με  φυσικό/πολιτιστικό  ενδιαφέρον  μπορούν  να  δημιουργηθούν προοπτικές  βιώσιμης  ανάπτυξης  πολλών  περιοχών  της  χώρας.

Συγκεκριμένα η  θεσμοθέτηση  ‘υποβρύχιων καταδυτικών πάρκων’ μπορεί να αναδειχθεί ως σημαντική ευκαιρία για την ανάπτυξη βιώσιμων και καινοτόμων δραστηριοτήτων καταδυτικού τουρισμού, αυξάνοντας κατακόρυφα τον αριθμό των επισκεπτών και αίροντας την εποχικότητα του τουριστικού προϊόντος.

Παράλληλα μπορεί να  δώσει  αναπτυξιακή ώθηση  σε  νέους  προορισμούς,  κυρίως  νησιωτικούς -μικρά 

Με λίγα λόγια, σε μια  χώρα  όπου  κυριαρχούν  νησιωτικά  συμπλέγματα, η  αξιοποίηση της  Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς  και  ειδικότερα  των  ναυαγίων για  την  ανάπτυξη  ενάλιου  πολιτιστικού και  καταδυτικού  τουρισμού  συνιστά  μια  ανθεκτική,  με  σημαντικό  οικονομικό/κοινωνικό αντίκτυπο και χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, επιλογή.

Ειδικότερα, στο αντικείμενο του έργου με συνολικό προϋπολογισμό 22 εκατομμύρια ευρώ, στα πλαίσια του RRF περιλαμβάνονται:

  • Η αναβάθμιση των υποδομών και του εξοπλισμού υφιστάμενων θαλάσσιων/ υποθαλάσσιων πάρκων
  • Εκπόνηση μελετών για την ανάπτυξη ψηφιακών τεχνολογιών και ψηφιοποίηση όλων των υποδομών/ υπηρεσιών των υφιστάμενων καταδυτικών/υποθαλάσσιων πάρκων
  • Εκπόνηση μελετών, όπως χωροταξικά σχέδια, περιβαλλοντικές μελέτες, επιχειρηματικά σχέδια ή μελέτες ανάπτυξης ψηφιακής τεχνολογίας, για νέα καταδυτικά πάρκα
  • Δημιουργία υποδομών και αγορά εξοπλισμού σε νέα καταδυτικά πάρκα
  • Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας
  • Χρηματοδότηση ενεργειών προώθησης και προβολής

Η ανάπτυξη, λοιπόν, του καταδυτικού τουρισμού επιδιώκεται μέσω της χαρτογράφησης των ήδη υπαρχόντων υποβρυχίων καταδυτικών αξιοθέατων και της δημιουργίας καταδυτικών πάρκων και εναλίων μουσείων. Σε αυτό το πλαίσιο και λαμβάνοντας το υπάρχον νομοθετικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, και το N. 4858/2021(Α220), η ΕΧΣΧΘ καλείται να συντάξει ένα χωροταξικό σχέδιο, προκειμένου η χωροθέτηση των καταδυτικών δραστηριοτήτων να αξιοποιεί με το βέλτιστο τρόπο το φυσικό και το πολιτιστικό κεφάλαιο λαμβάνοντας υπόψη της το κοινωνικοοικολογικό δυναμικό και την αλιευτική δραστηριότητα της περιοχής.

2. Ο τουρισμός κρουαζιέρας αποτελεί μία από της ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές τουρισμού́. Τα οικονομικά οφέλη για τις περιοχές, που διαθέτουν τις κατάλληλες λιμενικές υποδομές και φιλοξενούν κρουαζιερόπλοια, αφορούν κυρίως τις τουριστικές δραστηριότητες και τις συμπληρωματικές υποδομές της ναυτιλίας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Λιμένων Ελλάδος, ο αριθμός προκρατήσεων κρουαζιερόπλοιων για το 2022 στην Ελλάδα αγγίζει τα 4.939 πλοία. Το 2021 στη χώρα μας είχαν αφιχθεί υπόψιν συνολικά 2.064 κρουαζιερόπλοια με 1.418.315 επιβάτες, έναντι 3.979 κρουαζιερόπλοιων με 5.552.384 επιβάτες το 2019.

Η ΕΧΣΘΧ οφείλει να λάβει υπόψη στο σχεδιασμό της τις υφιστάμενες δραστηριότητες τουρισμού κρουαζιέρας (και τις χωρικές υποδομές που προϋποθέτουν) και τις χωρικές ανάγκες που πιθανά προκύψουν από την ανάπτυξη της δραστηριότητας στο μέλλον στους υπάρχοντες αλλά και σε νέους προορισμούς κρουαζιέρας.

3. Ο κλάδος του yachting αποτελεί μία από τις δυναμικότερες μορφές του θαλάσσιου τουρισμού στη χώρα μας, με σημαντική συμμετοχή στις τουριστικές οικονομίες των παράκτιων περιοχών και ιδίως των νησιών.

Η Ελλάδα είναι ήδη ένας από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς στον κόσμο για σκάφη αναψυχής, για λόγους που είναι αυταπόδεικτοι:

Το Christies Real Estate τοποθετεί τα ελληνικά νησιά ως τον 2ο καλύτερο προορισμό στον κόσμο για πολυτελή yachting, ακριβώς πίσω από τη Γαλλική Ριβιέρα και πάνω από προορισμούς όπως οι Παρθένοι Νήσοι, το Palm Beach, η Φλόριντα και η Costa Esmeralda της Ιταλίας.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή των SuperYachts από τον Ιούνιο του 2021, ενώ κατατάσσεται στο top-3 των πιο δημοφιλών προορισμών στην αγορά ναυλώσεων παγκοσμίως με μερίδιο αγοράς 17%, πολύ κοντά στη Νότια Γαλλία (20% της αγοράς) και την Ιταλία (19%).

Η ΕΧΣΘΧ οφείλει να λάβει υπόψη στο σχεδιασμό της  τις υφιστάμενες δραστηριότητες τουρισμού των πλοίων αναψυχής -yachting και τις χωρικές ανάγκες που προϋποθέτει  η ανάπτυξη του κλάδου αυτού, ιδίως σε έργα υποδομής που αφορούν κυρίως λιμενικές εγκαταστάσεις, όπως σύγχρονες μαρίνες, για τον ασφαλή ελλιμενισμό και τον εφοδιασμό των πλοίων και των σκαφών αναψυχής, προκειμένου να ικανοποιούν τις απαιτήσεις των επιβαινόντων τουριστών των yachts.

Κυρίες και κύριοι,

Στην πατρίδα μας, ο τουρισμός αποτελεί ένα σημαντικό οικοσύστημα δημιουργίας εγχώριου εισοδήματος, ενώ διαθέτει και μια έντονη περιφερειακή διάσταση. Ως εκ τούτου, οι περιφερειακοί εμπλεκόμενοι φορείς (stakeholders) πρέπει να συμμετέχουν στην διαμόρφωση της τουριστικής αναπτυξιακής στρατηγικής.

Για την εξασφάλιση της αειφορίας της τουριστικής ανάπτυξης, αλλά και τη μεγιστοποίηση των ωφελειών τόσο των μόνιμων κατοίκων, όσο και των επισκεπτών των διαφόρων προορισμών, ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός και η δέσμευση όλων των εμπλεκομένων είναι απαραίτητη, κι αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου όλοι μαζί, ιδιωτικός τομέας, κεντρική κυβέρνηση και η τοπική αυτοδιοίκηση, μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά.

Οπότε οι προτάσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας, φορέων και οργανώσεων σχετικά με τις προοπτικές της Ελλάδας στα πλαίσια του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, όπως και η τοποθέτηση του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, που ακολουθούν αναμένεται να έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς την Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο.

Σας ευχαριστώ πολύ.